هشدار ایران به آمریکا درباره حمله زمینی؛ تلاش دیپلماتیک در پاکستان همزمان با گسترش جنگ و تشدید بحران انرژی
- اخبار روز29 مارچ 26
همزمان با ادامه جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران و در شرایطی که نشانههای افزایش حضور نظامی آمریکا در منطقه بیشتر شده، تهران روز یکشنبه به واشنگتن هشدار داد در برابر هرگونه حمله زمینی پاسخ خواهد داد. این هشدار در حالی مطرح شد که اسلامآباد میزبان نشستی با حضور وزیران خارجه پاکستان، عربستان سعودی، ترکیه و مصر برای بررسی راههای پایان دادن به جنگی بود که اکنون وارد دومین ماه خود شده و نهفقط هزاران کشته بر جای گذاشته، بلکه به یکی از بزرگترین بحرانهای انرژی و کشتیرانی جهان نیز دامن زده است.
جنگ، در عین حال که در میدان نظامی همچنان رو به گسترش است، وارد مرحلهای شده که در آن تهدید عملیات زمینی آمریکا، تلاشهای منطقهای برای میانجیگری، حملات مداوم اسرائیل به خاک ایران و افزایش نگرانیها درباره امنیت مسیرهای حیاتی دریایی، همزمان در حال شکل دادن به چشمانداز بحرانی گستردهتر هستند.
در مهمترین تحول سیاسی روز، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، آمریکا را متهم کرد در حالی از احتمال مذاکره سخن میگوید که همزمان در خفا برای اعزام نیروی زمینی و حمله از راه زمین آماده میشود. او اعلام کرد اگر نیروهای آمریکایی وارد عملیات زمینی شوند، ایران آماده پاسخگویی است. قالیباف در پیامی خطاب به مردم گفت تا زمانی که آمریکاییها در پی تسلیم ایران باشند، پاسخ تهران این است که هرگز تحقیر را نخواهد پذیرفت. این موضعگیری نشان میدهد که در نگاه مقامهای ایرانی، تحرکات تازه آمریکا صرفاً فشار نظامی محدود نیست، بلکه ممکن است مقدمهای برای عبور از جنگ هوایی به مرحله خطرناکتر مداخله مستقیم زمینی باشد.
این هشدار در حالی مطرح شده که گزارشها از اعزام هزاران تفنگدار دریایی آمریکایی به خاورمیانه خبر میدهند. ارتش آمریکا اعلام کرده نخستین گروه از دو دسته نیروی دریایی روز جمعه با یک ناو آبیخاکی وارد منطقه شدهاند. همچنین گزارش واشنگتن پست، به نقل از مقامهای آمریکایی، از آن حکایت دارد که پنتاگون برای هفتهها عملیات زمینی در ایران آماده میشود؛ عملیاتی که میتواند شامل یورش نیروهای ویژه و نیز استفاده از پیادهنظام متعارف باشد. با این حال، هنوز روشن نیست که دونالد ترامپ در نهایت با اعزام رسمی نیروی زمینی به داخل ایران موافقت خواهد کرد یا نه.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، گفته است واشنگتن میتواند بدون استفاده از نیروی زمینی نیز به اهداف خود برسد، اما حضور نیروها در منطقه به ترامپ «حداکثر انعطاف» را برای تنظیم راهبرد میدهد. این موضعگیری از یک سو تلاشی برای کاستن از نگرانیها درباره ورود آمریکا به یک جنگ تمامعیار زمینی است، و از سوی دیگر تأیید میکند که گزینه تشدید عملیات همچنان روی میز قرار دارد.
در برابر این وضعیت، پاکستان کوشیده است نقش میانجی را پررنگتر کند. نشست یکشنبه در اسلامآباد با حضور وزیران خارجه پاکستان، عربستان سعودی، ترکیه و مصر با هدف یافتن راههایی برای توقف جنگ برگزار شد. این نشست یک روز پس از گفتوگوی شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، با مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، انجام شد. اسحاق دار، وزیر خارجه پاکستان، پیش از آغاز نشست چهارجانبه، دیدارهای جداگانهای با همتایان ترکیهای و مصری خود برگزار کرد. همزمان، تماسهای نظامی نیز در جریان است و بنا بر یک منبع آگاه، عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، به طور منظم با جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، در تماس است.
در سطح دیپلماتیک، یک منبع ترکیهای گفته است آنکارا همراه با چند کشور دیگر بر روی پیشنهادی برای بازگشایی تنگه هرمز کار میکند؛ اقدامی که از نگاه ترکیه میتواند بخشی از مسیر کاهش تنشهای گستردهتر باشد. یک منبع دیپلماتیک دیگر نیز گفته اولویت اصلی ترکیه، برقراری آتشبس است و تأمین عبور امن کشتیها میتواند به عنوان اقدامی اعتمادساز در این مسیر عمل کند. این تلاشها در حالی صورت میگیرد که آمریکا هفته گذشته اعلام کرده بود یک طرح ۱۵ مادهای آتشبس به ایران ارائه داده که شامل بازگشایی آبراه و محدود کردن برنامه هستهای ایران است، اما تهران این فهرست را رد کرده و پیشنهادهای خود را مطرح کرده است.
با وجود این تحرکات دیپلماتیک، میدان جنگ همچنان فعال و خشن باقی مانده است. ارتش اسرائیل روز یکشنبه اعلام کرد دهها هدف را در سراسر ایران مورد حمله قرار داده و از جمله زیرساختهای تولید سلاح در تهران، شامل دهها مرکز ذخیرهسازی و تولید، در روز گذشته هدف قرار گرفتهاند. در یکی از این حملات، بنا بر گزارش رسانههای دولتی ایران، پنج نفر در حمله به یک اسکله در بندر خمیر در جنوب کشور کشته شدند و دو شناور نیز از بین رفتند. این حملات نشان میدهد اسرائیل همچنان در پی ضربهزدن به ظرفیتهای لجستیکی، صنعتی و نظامی ایران است، حتی در شرایطی که سخن از احتمال آتشبس و میانجیگری نیز به میان آمده است.
همزمان، اسرائیل حملات خود را در لبنان نیز ادامه داده است. در یکی از این حملات، یک خودروی رسانهای هدف قرار گرفت و بنا بر گزارش شبکه المنار، سه خبرنگار لبنانی کشته شدند. همچنین یک نظامی لبنانی نیز جان باخت. ارتش اسرائیل مدعی شده یکی از این خبرنگاران عضو یک واحد اطلاعاتی حزبالله بوده و محل استقرار نیروهای اسرائیلی را گزارش میکرده است. اسرائیل همچنین روز یکشنبه اعلام کرد که یکی از سربازانش در نبردهای لبنان کشته شده است. افزون بر این، ساختمان محل استقرار شبکه القطری العربی در تهران نیز هدف حمله قرار گرفت و به گفته خبرگزاری مهر، این حمله خسارت سنگینی به ساختمان وارد کرده است.
در جبهه مقابل، ایران نیز به حملات خود علیه اسرائیل و چند کشور حاشیه خلیج فارس ادامه داده است. منابع امنیتی گفتهاند که پدافند هوایی، بامداد یکشنبه یک پهپاد را در نزدیکی محل اقامت رهبر حزب حاکم اقلیم کردستان عراق در اربیل ساقط کرده است. همچنین یک حمله پهپادی دیگر یک روز پیش از آن خانه رئیس اقلیم کردستان عراق را هدف قرار داده بود. این حملات نشان میدهد که دامنه جنگ همچنان در حال گسترش در پهنهای وسیع از خاورمیانه است.
در همین حال، ورود حوثیهای یمن به جنگ، نگرانیها درباره امنیت کشتیرانی تجاری را تشدید کرده است. با بسته شدن عملی تنگه هرمز، اکنون نگاهها متوجه مسیرهای دریایی اطراف شبهجزیره عربستان و دریای سرخ شده است. حوثیها ابتدا اسرائیل را هدف قرار دادند، اما تجربه جنگ غزه نشان داده که آنان توانایی هدف قرار دادن کشتیها در تنگه بابالمندب، یکی از گلوگاههای اصلی منتهی به کانال سوئز، را نیز دارند. تحلیلگران هشدار میدهند که ازسرگیری حملات در آن منطقه، فشار بیشتری بر اقتصاد جهانی وارد خواهد کرد؛ اقتصادی که همین حالا نیز از جنگ ایران ضربه دیده و قیمت نفت را به حدود ۱۰۰ دلار در هر بشکه رسانده است.
در آمریکا نیز این جنگ به مسئلهای سیاسی تبدیل شده است. با نزدیک شدن به انتخابات میاندورهای در ماه نوامبر، جنگی که روزبهروز نامحبوبتر میشود، بر حزب جمهوریخواه و شخص ترامپ فشار آورده است. روز شنبه، تظاهرکنندگان در شهرهای مختلف آمریکا علیه جنگ به خیابان آمدند و مخالفت خود را با ادامه درگیری اعلام کردند. در همین حال، ترامپ ایران را تهدید کرده که اگر تنگه هرمز را باز نکند، نیروگاهها و دیگر زیرساختهای انرژی ایران را هدف قرار خواهد داد، هرچند او مهلت قبلی را ۱۰ روز دیگر تمدید کرده است.
با وجود این تهدیدها، ناامنی در تنگه هرمز همچنان ادامه دارد و باعث شده بیشتر نفتکشها از عبور از این آبراه خودداری کنند. در این میان، ایران موافقت کرده است که ۲۰ کشتی دیگر با پرچم پاکستان از تنگه عبور کنند و روزانه دو کشتی اجازه عبور داشته باشند؛ اقدامی که از سوی وزیر خارجه پاکستان اعلام شد و میتواند نشانهای از تلاش برای ایجاد حداقلی از تنفس در مسیرهای تجاری باشد.
در مجموع، تحولات تازه نشان میدهد که جنگ وارد مرحلهای بهمراتب پیچیدهتر و خطرناکتر شده است. از یک سو، احتمال عملیات زمینی آمریکا و هشدار صریح ایران درباره پاسخ به آن، خطر رویارویی مستقیمتر را افزایش داده است. از سوی دیگر، تلاشهای دیپلماتیک در پاکستان و ترکیه هنوز به نقطهای نرسیده که بتواند ماشین جنگ را متوقف کند. همزمان، ادامه حملات اسرائیل در ایران و لبنان، ورود حوثیها به میدان، تهدید تنگههای راهبردی و فشارهای سیاسی داخلی بر دولت ترامپ، همه نشان میدهد که بحران نه در حال فروکش کردن، بلکه در حال تبدیل شدن به یک جنگ منطقهای عمیقتر با پیامدهای جهانی است.
